Nhà vật lý Max Planck đã nói một câu nổi tiếng rằng khoa học chỉ tiến triển qua mỗi đám tang. Ý của ông là chỉ kkhi một thế hệ qua đời thì các lý thuyết mới mới có cơ hội đẩy lùi các lý thuyết cũ. Điều này đúng không chỉ với khoa học. Cứ thử nghĩ về chỗ làm của bạn mà xem. Dù bạn là học giả, phóng viên, đầu bếp hay vận động viên, bạn sẽ thấy thế nào nếu sếp bạn 120 tuổi, các ý tưởng của ông ta có thận từ thời nữ hoàng Victoria còn trị vì, và có khả năng sẽ còn làm sếp bạn trong vài thập kỷ nữa?
Trong môi trường chính trị thì hệ quả có thể còn u ám hơn. Bạn có phiền nếu Putin tại vị thêm chín chục năm nữa? Ngẫm lại, nếu người ta sống đến 150 tuổi, thì đến năm 2016 Stalin vẫn sẽ trị vì ở Moscow, mạnh khỏe ở tuổi 138, Mao Trạch Đông vẫn còn trung niên ở tuổi 123, công chúa Elizabeth vẫn đang ngồi chầu hẫu đợi thừa kế ngai vàng từ vua George VI 121 tuổi. Con trai Charles của bà sẽ phải chờ đến lượt vào năm 2076.
Xuyên suốt lịch sử, các tôn giáo và hệ tư tưởng không bao giờ tôn thờ tự thân sự sống. Họ luôn tôn vinh cái vượt lên trên hoặc vượt ra ngoài sự tồn tại trần thế, và do đó khá khoan dung đối với sự chết. Chính ram một số còn thật sự khoái Thần Chết. Bởi vì đạo Kitô, đạo hồi và đạo Hindu đều nhất quyết cho rằng ý nghĩa của sự tồn tại của chúng ta phụ thuộc vào số phận của chúng ta ở thế giới bên kia, họ xem sự chết là một phần cần thiết và tích cực của thế giới. Con người chết đi là vì Chúa quyết định như thế, và khoảnh khắc qua đời là một trải nghiệm siêu hình thiêng liêng tràn trề ý nghĩa. Khi một người chuẩn bị trút hơi thở cuối cùng, đấy là lúc gọi linh mục, giáo sĩ và thầy pháp đến, để đem về cân bằng cho sự sống, và để bao trọn vai trò thực sự của chúng ta trong vũ trụ. Cứ thử hình dung đạo Kitoo, đạo Hồi và đạo Hindu trong một thế giới không có sự chết – đó là một thế giới không có thiên đường, địa ngục hay đầu thai kiếp khác.
Khoa học hiện đại và văn hóa hiện đại có một cách nhìn khác về sự sống và sự chết. Họ không nghĩ sự chết là một bí ẩn siêu hình, và chắc chắn họ không xem sự chết là ngọn nguồn của ý nghĩa cuộc sống. Trái lại, với con người hiện đại, sự chết là một vấn đề kỹ thuật mà ta có thể giải quyết.
Thế thì con người chết như thế nào? Các câu chuyện cổ tích thời Trung cổ mô tả Thần Chết là một dáng hình mặc áo choàng den chùm đầu, tay cầm lưỡi hái lớn. Một người sống đời mình, lo lắng chuyện nọ kia, chạy chỗ nọ chỗ kia, rồi đột nhiên Thần Chết hiện lên trước mặt, gõ nhẹ ngón tay xương xẩu vào vai anh ta và nói: “Đi thôi!” Anh ta liền van xin: “Cho tôi chỉ một năm, một tháng, hay một ngày nữa thôi!” Nhưng kẻ khoác áo trùm rít lên: “Không! Ngươi phải đi ngay bây giờ!” Và thế là chúng ta chết.
Ngày nay, con người không chết vì một nhân vật áo choàng đen hay vì Chúa bào thế vì qua đời là một phần tất yếu của một kế hoạch lớn lao. Con người luôn chết vì một trục trặc mang tính kỹ thuật nào đó. Tim ngừng bơm máu. Động mạch chính bị mỡ bám làm tắc nghẽn. Các tế bào ung thư lan tỏa trong gan. Vi trùng sinh sôi trong phổi. Và điều gì gây ra các vấn đề kỹ thuật này? Tim ngừng bơn máu vì không đủ oxy đến cơ tim. Các tế bào ung thư lan tỏa vì một biến đổi gien ngẫu nhiên viết lại lệnh hoạt động cho chúng. Vi khuẩn sinh sôi trong phổi vì ai đó ắt xì trên tàu điện ngầm. Chẳng có cáu gì siêu hình ở đây. Toàn vấn đề kỹ thuật cả.
Và mọi vấn đề kỹ thuật đêỳ có giải pháp kỹ thuật. Chúng ta có thể giết tế bào ung thư bằng hóa trị liệu hoặc nano-robot. Chúng ta có thể tiêu diệt vi khuẩn bằng kháng sinh. Nếu tim ngừng đập thì truyền sinh khí cho nó hoặc sốc điện – và nếu thế vẫn chưa đủ thì thay quả tim khác. Ngay cả những người bình thường, chẳng nghiên cứu khao học, cũng đã quen nghĩ về sự chết như một vấn đề kỹ thuật. Khi một bệnh nhân hỏi bác sĩ: “Tôi bị làm sao thế”. Bác sĩ sẽ trả lời:” Ngươi bị cúm” hoặc “Ngươi bị ung thư” và sẽ không bao giờ nói” Ngươi bị chết”.
Ngay cả khi ta chết trong một cơn bão, vì tai nạn giao thông hay chiến tranh, chúng ta vẫn nghĩ đây là một vấn đề kỹ thuật có thể ngăn chặn. Giá mà chính phủ áp dụng chính sách tốt hơn, giá mà chính phủ làm ăn tử tế…
Chúng ta ham sống sợ chết. Nỗi sợ chết khắc sâu trong tâm trí hầu hết mọi người và mang đến một cuộc chiến chống lại cái chết.
gpnmvh 